Hollanda’da yıllar önce keşfedilen ancak üzerindeki işaretlerin anlamı bir türlü çözülemeyen pürüzsüz beyaz bir kireçtaşı, araştırmacıların odak noktası haline gelmişti. Roma dönemine tarihlenen bu dairesel taşın üzerindeki çapraz ve düz çizgiler, sonunda yapay zekâ (AI) destekli analizlerle anlam kazandı.
Aşınma İzleri Hareketin Kanıtı Oldu
Leiden Üniversitesi’nden Walter Crist önderliğinde yürütülen üç boyutlu görüntüleme çalışmaları, taşın sadece dekoratif bir nesne olmadığını ortaya koydu. Bazı çizgilerin diğerlerinden daha derin olduğunu fark eden ekip, bu durumu belirli hatlar üzerindeki yoğun hareketliliğe bağladı. Crist, fiziksel aşınma izlerinin tam da bir masa oyununda taşların kaydırılacağı noktalarda yoğunlaştığını belirterek, nesnenin aktif olarak kullanıldığını doğruladı.
"Ludii" Algoritması Geçmişi Simüle Etti
Oyunun kayıp kurallarını bulmak için Maastricht Üniversitesi’nden uzmanlar devreye girdi. Araştırmacılar, “Ludii” adı verilen ve yaklaşık 100 antik oyunun kurallarıyla eğitilen gelişmiş bir yapay zekâ sistemini kullandı.
Programın çalışma prensibi ise oldukça büyüleyici:
Senaryo Üretimi: Yapay zekâ, taş üzerindeki çizgi desenine uygun onlarca farklı kural seti geliştirdi.
Kendi Kendine Deneyim: AI, bu oyun varyasyonlarını binlerce kez kendi kendine oynayarak, hangisinin stratejik derinliğe sahip ve "keyifli" olduğunu test etti.
Eleme Yöntemi: En mantıklı kural setleri, taş üzerindeki gerçek aşınma izleriyle eşleştirilerek daraltıldı.
Aldatıcı Derecede Basit Bir Strateji
Analizler sonucunda ortaya çıkan en güçlü ihtimal; oyunun, rakip taşları en az hamleyle kuşatıp etkisiz hale getirme prensibine dayandığı yönünde. Araştırmacılar, bu antik mücadeleyi "aldatıcı derecede basit ama son derece heyecanlı bir strateji savaşı" olarak tanımlıyor.
Bilim Dünyası Temkinli
Yapay zekânın başarısına rağmen uzmanlar "kesinlik" konusunda temkinli davranıyor. Bir algoritmanın her geometrik şekilden oynanabilir bir oyun türetebileceğini hatırlatan ekip, Romalıların binlerce yıl önce gerçekten bu kuralları uygulayıp uygulamadığını %100 kanıtlamanın imkansız olduğunu belirtiyor. Ancak bu çalışma, arkeoloji ve teknoloji iş birliğinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
