Meta, genç kullanıcıları platformlarında mümkün olduğunca uzun süre tutmak için zararlı yöntemler kullandığı iddiasıyla şimdiye kadarki en büyük hukuki mücadelelerinden biriyle karşı karşıya. California ve New York’un da aralarında bulunduğu 30 ABD eyaletinin 2023 yılında açtığı dava kapsamında şirketten 1 trilyon doları aşan tazminat talep ediliyor.
Salı günü başlayacak jüri duruşması, Meta’nın yalnızca mali açıdan değil, Instagram ve Facebook’un işleyişi bakımından da ciddi sonuçlarla karşılaşmasına neden olabilir. Şirket davayı kaybederse, sosyal medya platformlarının özellikle genç kullanıcılar için tasarlanmış temel özelliklerinde kapsamlı değişiklikler yapılması gündeme gelecek.
Beğeni sayıları ve sonsuz kaydırma hedefte
Eyaletlerin talepleri arasında Instagram ve Facebook’taki beğeni sayılarının kaldırılması ile kullanıcıların içerikleri kesintisiz şekilde görmesini sağlayan sürekli kaydırma özelliğinin sonlandırılması bulunuyor.
Davacılar ayrıca Meta’dan genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulama sistemi oluşturmasını, sık kullanım teşvik eden öneri algoritmalarını değiştirmesini ve görünümü değiştiren bazı görüntü filtrelerini kaldırmasını istiyor. Video içeriklerinin otomatik oynatılmasının sona erdirilmesi, birden fazla hesap açılmasının zorlaştırılması ve Instagram Hikâyeleri gibi geçici içeriklerin kaldırılması da talepler arasında yer alıyor.
Bu özelliklerin önemli bir bölümü, Meta platformlarının bugünkü kullanıcı deneyiminin merkezinde bulunuyor.
“Kullanıcıları daha uzun süre çevrim içi tutmak için tasarlandı” iddiası
Eyaletler, Meta’nın söz konusu özellikleri kullanıcıları, özellikle de çocuklar ve gençleri, platformlarda daha sık ve daha uzun süre tutmak amacıyla geliştirdiğini savunuyor. Davada, bildirimler ve öneri sistemleri gibi araçların gençlerin uygulamalardan uzaklaşmasını zorlaştırdığı öne sürülüyor.
Öneri algoritmaları, kullanıcının geçmişte izlediği veya etkileşime geçtiği içerikleri analiz ederek benzer içerikleri karşısına çıkaran sistemler olarak tanımlanıyor. Davacılar, bu sistemlerin kullanıcıların dikkatini sürekli çekmek için “dopamin manipülasyonu” yaptığı görüşünde.
Meta’nın ise genç kullanıcıları hedef alarak kullanıcı tabanını büyütmek ve onları uygulamalara bağımlı hale getirmek amacıyla hareket ettiği iddia ediliyor.
Meta iddiaları reddediyor
Piyasa değeri yaklaşık 1,5 trilyon dolar olan Meta, kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmiyor. Şirket sözcüsü, iddialara kesinlikle katılmadıklarını ve duruşmada sunulacak kanıtların Meta’nın gençleri desteklemeye yönelik uzun süredir devam eden çalışmalarını ortaya koyacağını belirtti.
Ancak şirket üzerindeki hukuki baskı giderek artıyor. New Mexico’da yakın zamanda verilen bir kararda Meta’ya toplam 942 milyon dolar para cezası verilmiş ve şirketin genç kullanıcılarla ilgili bazı uygulamalarını değiştirmesi istenmişti.
New Mexico kararında dikkat çeken değişiklikler
Bu karar kapsamında Meta’nın 18 yaşından küçük kullanıcılar için beğeni sayılarını kaldırması, gençlerin çıplaklık içeren içerik göndermesini veya almasını engellemesi ve bildirimleri günün belirli saatleriyle sınırlandırması gibi değişiklikler gündeme geldi.
Yargıç, Meta’yı kamu düzenine zarar veren bir kuruluş olarak nitelendirirken şirketin faaliyetlerini, insanların soluduğu havayı kirleten ve toplumun tamamını etkileyen bir fabrikaya benzetti. Meta ise karara itiraz edeceğini açıkladı.
New Mexico’daki karar yalnızca bu eyaleti kapsıyor. Buna karşılık 30 eyaletin açtığı davanın Meta aleyhine sonuçlanması durumunda, şirketin ABD genelindeki platformlarında değişiklik yapması gerekebilir. Söz konusu eyaletler, ABD nüfusunun yaklaşık üçte ikisini temsil ediyor.
Beğeniler gençlerin ruh sağlığını etkiliyor mu?
Davanın önemli başlıklarından biri de beğeni sayılarının gençler üzerindeki etkisi. Sosyal medya platformlarının en eski ve en yaygın etkileşim araçlarından biri olan beğeniler, kullanıcıların içeriklere verdiği tepkiyi ölçüyor.
Ancak son yıllarda, özellikle gençlerde bu tür etkileşim ölçütlerinin sosyal kıyaslamayı artırdığı yönündeki tartışmalar güç kazandı. Sosyal kıyaslama, kişinin kendi görünümünü, başarısını veya değerini başkalarının çevrim içi imajlarıyla karşılaştırması anlamına geliyor.
Davada Meta’nın kendi araştırmalarına da dikkat çekiliyor. Şirketin çalışmalarında Instagram kaynaklı sosyal kıyaslamanın yalnızlık, olumsuz beden algısı ve kötü ruh hâliyle bağlantılı olabileceğine ilişkin bulguların yer aldığı öne sürülüyor.
Meta’nın iki milyondan fazla belge teslim ettiği belirtilen dava, yalnızca şirketin geleceği açısından değil, sosyal medyanın nasıl tasarlanacağı konusunda da emsal niteliğinde olabilir. 30 eyaletin talepleri kabul edilirse, Instagram ve Facebook’un on yılı aşkın süredir kullanılan birçok temel özelliği yeniden şekillenebilir.
